Lên Hoành Sơn

Đăng Hoành Sơn

Sơn ngoại thanh sơn vạn lý trình
Sơn biên dã thảo tống nhân hành
Anh hùng mạc vãn thiên niên quốc
Chinh chiến không tồn nhất lũy danh
Bắc lĩnh đoạn vân thu túc vũ
Nam trang sơ hiểu đái tân tình
Há sơn phản giác đăng sơn khổ
Tự thán du du ủy tục tình

Cao Bá Quát

Bản dịch của tôi:

Lên Hoành Sơn

Đèo nối non xanh vạn dặm trường
Bên đèo nội cỏ tiễn lên đường
Anh hùng chớ kéo ngàn năm lại
Chiến trận còn trơ tiếng lũy suông
Ải bắc mây tan mưa tối dứt
Xóm nam trời hửng sáng mai hường
Xuống đèo mới thấu trèo đèo khổ
Lo lắng lòng than phó thói thường

Tôi chợt nhớ tới câu thơ của Nguyễn Du: Cổ kim vị kiến thiên niên quốc, xưa nay chưa bao giờ thấy có triều đại nào được nghìn năm. Câu thơ của Cao Bá Quát: Anh hùng mạc vãn thiên niên quốc, anh hùng đừng có cố kéo dài triều đại nghìn năm làm gì, chiến công xưa giờ chỉ còn mỗi cái tên lũy trơ trọi suông mà thôi. Tôi dịch câu thơ này không được trọn vẹn. Chẳng biết làm sao!

(Đông A dịch)

* Nguồn: http://donga01.blogspot.com/2010/06/ang-hoanh-son.html

* Chứng tích lịch sử:

Hoành Sơn vốn là biên giới tự nhiên giữa nước Đại Việt và Chămpa. Hiện trên dãy Hoành Sơn còn phế tích Lũy Lâm Ấp của Chămpa có từ thế kỷ 4.

Từ năm 992, đường đèo qua dãy núi Hoành Sơn chính thức được xây dựng dưới sự chỉ đạo của Ngô Tử An[3].

Thế kỷ 17, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nói với sứ của Nguyễn Hoàng rằng "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân". Nguyễn Hoàng đã qua Hoành Sơn đến Thuận Hóa và làm nên nghiệp lớn của chúa Nguyễn ở Đàng Trong và nhà Nguyễn sau này.

Thời nhà Nguyễn, Hoành Sơn Quan được xây dựng trên đỉnh đèo Ngang và hình tượng trưng cho dãy Hoành Sơn được khắc vào Huyền đỉnh (một trong Cửu đỉnh).

(Wikipedia)

Đọc tiếp →

Ngày Thanh Minh cảm tác hoạ thơ Trần Ngộ Hiên

清明日感作和陳遇軒

悠悠人事幾洼隆，
節自驚心此夜同。
波靜寒魚空吸影，
月明高鳥尚疑宮。
江河勢逐嬴虛水，
今昔愁連上下風。
含石只勞精衛恨，
移山長笑老愚公。

Thanh Minh nhật cảm tác, hoạ thơ Trần Ngộ Hiên

Du du nhân sự kỷ oa long,
Tiết tự kinh tâm thử dạ đồng.
Ba tĩnh hàn ngư không hấp ảnh,
Nguyệt minh cao điểu thượng nghi cung.
Giang hà thế trục doanh hư thuỷ,
Kim tích sầu liên thượng hạ phong.
Hàm thạch chỉ lao tinh vệ hận,
Di sơn trường tiếu lão Ngu công.

Cao Bá Quát

Ngày Thanh Minh cảm tác, hoạ thơ Trần Ngộ Hiên

Thế sự miên man sụt với chồi
Đêm nay thời tiết hãi lòng người
Chim cao trăng sáng ngờ cung hão
Cá lạnh sóng yên đợp bóng chơi
Nước dẫn thế sông khi dấy cạn
Gió đưa sầu thế lúc dâng hồi
Hoài công Tinh Vệ còn tha đá
Dời núi Ngu Công để tiếng cười

Leopard dịch.

=====================

Leopard dịch nghĩa:

Việc đời dằng dặc, mấy bận lõm lồi (thịnh suy)
Thời tiết vốn lay động lòng người, đêm nay cũng vậy
Sóng yên con cá lạnh lẽo hoài đớp cái bóng
Trăng sáng con chim nơi cao vẫn nghi có chiếc cung.
Sông hồ, sức chảy theo con nước đầy vơi
Xưa nay, nỗi sầu cùng ngọn gió lên xuống
Ngậm đá chỉ nhọc sức, chim Tinh Vệ hận
Dời núi, cười dài ông lão Ngu Công. Đọc tiếp →

Người đào hát ở Đằng Châu tên là Phú Nhi muốn xin thơ, nhân viết tặng

Đằng Châu ca giả Phú Nhi ký hữu sở dữ, thư dĩ tặng chi

Cổ nhân bất thức kim nhân hận,
Tài đáo thương ly thuyết tận tình.
Minh nhật dục từ Nam phố đạo,
Hà nhân cánh xướng Bắc cung thanh?
Hàn y cô quán phong sương thiểu,
Vụ hợp thâm thôn trúc thụ bình.
Tiếu sát Tầm Dương tuý Tư Mã,
Thanh sam hà lệ sự tung hoành?

Cao Bá Quát

Người đào hát ở Đằng Châu tên là Phú Nhi muốn xin thơ, nhân viết tặng

Người trước biết đâu hận người nay
Mới buồn ly biệt đã than dầy
Phố Nam ngày tới rời chân vội
Cung Bắc ai còn xướng giọng thay
Áo lạnh quán đơn sương gió ngớt
Trời mù thôn thẳm cỏ cây bày
Tầm Dương cười ngất chàng Tư Mã
Khăn áo lệ dàn phải rượu say

Leopard dịch.


* Ghi chú của A2Z:

Trong Cao Bá Quát - Danh nhân truyện ký của Trúc Khê có tên là Đề đào nương xá (Đề nhà ả đào), còn trong Thơ văn Cao Bá Quát của Nhà xuất bản Văn học thì có tên là Đằng Châu ca giả Phú Nhi ký hữu sở dữ, thư dĩ tặng chi (Người đào hát ở Đằng Châu tên là Phú Nhi muốn xin thơ, nhân viết tặng).
------------------

滕州歌賈富兒寄有所與書以贈之

古人不識今人恨
纔到傷離說盡情
明日欲辭南浦道
何人更唱北宮聲
寒衣孤館風霜少
霧合深村竹樹平
笑殺潯陽醉司馬
青衫何淚事縱橫

高伯适

* Cao Bá Quát 高伯适 (1809?-1855) tự Chu Thần 周臣 sinh tại Phú Thị, Gia Lâm, Hà Nội, mất giữa trận tiền Quốc Oai trong cuộc khởi nghĩa chống triều đình thời Tự Đức... Tự Đức tru di ba họ Cao Bá Quát, thu hồi tiêu hủy văn chương ông. Nhưng ông được lòng dân bảo vệ: một rừng truyền thuyết ca ngợi tài thơ, lòng dũng cảm, trí thông minh và tinh thần thương dân yêu nước của ông. Tác phẩm của ông còn được lưu đến nay là 1353 bài thơ, 21 bài văn xuôi, một số bài ca trù và khá nhiều câu đối...

http://www.thivien.net/viewauthor.php?ID=249 Đọc tiếp →

Bài kệ uống trà

Bài kệ uống trà làm trong khi ngồi khuya với Phan Nhạ

Người ta không kể bề ngoài
Bề ngoài diêm dúa sơ sài bên trong
Tựa như trà ướp hoa ong
Vị trà đã mất hương lòng mất theo
Sáng ngày giếng nước trong veo
Bỏ than thật nhỏ lò treo giữa lò
Nước sôi không khói không tro
Hai bàn tay sạch thơm tho khề khà
Uống trà cốt ở vị trà
Nhiều hoa lắm lá hương trà sao thanh
Đừng vì của hiếm hư danh
Mà đem cái mũi tranh dành thực hư
Áo quần không tạo phong tư
Rườm rà cách điệu làm ngưng cung đàn
Hãy nghe câu kệ lời vàng
Đang là đang có, có là đang đang.


Vị minh tiểu kệ đồng Phan sinh dạ toạ
Cao Bá Quát

Tuyển hữu mạc thủ khí
Thủ khí mê kỳ nhân
Vị minh mạc thác hoa
Thác hoa ly kỳ chân
Hiểu tỉnh cấp thanh tuyền
Tế thán lý tân hoả
Vô yên giữ trần khí
Hối thủ nhất tiếu khả
Nhứ hương quý thanh chân
Bất dụng ngoại thước ngã
Vô dĩ nhất ác khan
Phóng nhĩ tỵ quan giả
Huyễn phục phi tráng nhan
Phồn âm biến đại nhã
Thí lưu nhất chuyễn ngữ
Tự tại chứng hiện quả

Người dịch: Tường Vũ Anh Thi


Dịch Nghĩa: Bài thơ này Cao Bá Quát làm nhân một dịp uống trà với Phan Nhạ, người cùng ông chấm thi ở trường thi Thừa Thiên. Trong lần chấm thi này, ông lấy muội đèn sửa bài của một số thí sinh. Công việc bại lộ, ông bị truy tố tội tử hình, sau đổi thành trảm giam hậu.

Link gốc: http://www.thuhoavietnam.com/forum_posts.asp?TID=200&PN=1&TPN=1 Đọc tiếp →