Cảm xúc đầu thu kỳ I

初秋感興其一

蕭蕭木落楚江空
無限傷心一夜中
白髮生憎班定遠
玉門關外老秋風

阮攸

Sơ thu cảm hứng kỳ nhất

Tiêu tiêu mộc lạc Sở giang không
Vô hạn thương tâm nhất dạ trung
Bạch phát sinh tăng Ban Định Viễn
Ngọc Môn quan ngoại lão thu phong

Nguyễn Du

Cảm hứng đầu thu kỳ I

Xao xác lá rơi quạnh bến Tương
Lòng đau vô hạn một đêm trường
Ban Siêu tóc bạc đâm buồn ghét
Ải Ngọc gió thu tuổi muộn cùng

Pang De dịch lại. Đọc tiếp →

Bướm chết trong sách

蝶死書中

芸窗曾幾染書香
謝卻風流未是狂
薄命有緣留簡籍
殘魂無淚哭文章
蠹魚易醒繁華夢
螢火難灰錦繡腸
聞道也應甘一死
淫書猶勝為花忙

Điệp tử thư trung

Vân song tằng kỷ nhiễm thư hương,
Tạ khước phong lưu vị thị cuồng.
Bạc mệnh hữu duyên lưu giản tịch,
Tàn hồn vô lệ khốc văn chương.
Đố ngư dị tỉnh phồn hoa mộng,
Huỳnh hoả nan hôi cẩm tú trường.
Văn đạo dã ưng cam nhất tử,
Dâm thư do thắng vị hoa mang.

Nguyễn Du

Bướm chết trong sách

Hương văn mấy độ nhiễm thư phòng
Từ bỏ phong lưu chẳng phải ngông
Mệnh bạc còn duyên lưu thẻ sách
Hồn tàn không lệ khóc văn chương
Đố ngư dễ tỉnh mơ đô hội
Đom đóm khó thiêu dạ lụa nhung
Nghe đạo mà nên ưng bụng chết
Sách văn mê mệt bỏ hoa không

Pang De dịch.

---------------------------------

Đố ngư: Con trùng chết giữa những trang sách có tên là đố ngư, nó không hẳn là con bướm, cũng không phải là con mọt. Nó là loại gián nhỏ không có cánh, có ba lông đuôi, thường sống trong những tủ sách, tủ quần áo. Ta thường gọi nó là con ba đuôi.

http://www.bienkhoi.com/so-42/buom.htm

Huỳnh hỏa: Con đom đóm.

Văn đạo: Khổng Tử trong sách Luận Ngữ viết "Triêu văn đạo tịch tử khả hĩ", nghĩa là "Sáng nghe đuợc đạo lý, tối chết cũng hả lòng."

Dâm thư do thắng vị hoa mang: Mê mệt sách còn át cả (việc) bị hoa làm cho bận rộn.

Đọc tiếp →

Chim công múa

孔雀舞

孔雀腑懷毒，
誤服不可醫。
外露文章體，
中藏殺罰機。
人誇容止善，
我惜羽毛奇。
鶴海亦會舞，
不與世人知。

Khổng tước vũ

Khổng tước phủ hoài độc
Ngộ phục bất khả y
Ngoại lộ văn chương thể
Trung tàng sát phạt ky
Nhân khoa dung chỉ thiện
Ngã tích vũ mao kỳ
Hạc hải diệc hội vũ
Bất dữ thế nhân tri

Hồng Sơn Liệp Hộ Nguyễn Du

Chim công múa

Không thuốc nào chữa được
Khi ngộ độc gan công
Vẻ đẹp lộ ngoài mã
Chất độc giấu trong lòng
Người thường khen cái dáng
Ta chỉ tiếc bộ lông
Hạc bể cũng biết múa
Không cho người đời trông

Nguyễn Thạch Giang dịch.

-----------------------------
Thêm bản dịch nghĩa:

Phủ chim công mang độc
Lỡ uống không thể chữa
Ngoài lộ hình dáng văn hoa
Trong giấu nhân giết chóc
Người khen dung mạo và cử chỉ tốt
Ta tiếc lông cánh hiếm có
Hạc bể cũng hội hè múa may
Nhưng không cho người trần xem

Đọc tiếp →

Tạp thi kỳ một

雜詩其一

壯士白頭悲向天
雄心生計兩茫然
春蘭秋菊成虛事
夏暑冬寒奪少年
黃犬追歡鴻嶺下
白雲臥病桂江邊
村居不厭頻沽酒
尚有囊中三十錢

Tạp thi kỳ nhất

Tráng sĩ bạch đầu bi hướng thiên
Hùng tâm sinh kế lưỡng mang nhiên
Xuân lan thu cúc thành hư sự
Hạ thử đông tàn đoạt thiếu niên
Hoàng khuyển truy hoan Hồng Lĩnh hạ
Bạch vân ngọa bệnh Quế Giang biên
Thôn cư bất yếm tần cô tửu
Thượng hữu nang trung tam thập tiền

Nguyễn Du

Tạp thi kỳ một

Đầu bạc trông trời tráng sĩ đau
Hùng tâm sinh kế vẫn chưa đâu
Xuân lan thu cúc thành suông cả
Hạ nóng đông hàn đoạt tuổi mau
Hồng Lĩnh chó vàng vui tìm mãi
Quế Giang mây trắng bệnh nằm lâu
Thôn quê chẳng chán hoài mua rượu
Ba chục tiền còn giắt túi sau

Leopard dịch.

* Hoàng khuyển: Thừa tướng nhà Tần là Lý Tư bị khép tội, lúc lâm hình còn nhớ tới cái thú dắt chó vàng đuổi muông thú. (Nguyễn Du có biệt hiệu là Hồng sơn hiệp lộ, nghĩa là phường săn ở núi Hồng.)

* Tam: Hán tự là 三, cũng đọc là "tám"?

Đọc tiếp →

Ngẫu hứng kỳ hai

偶興其二

一淚天涯洒斷蓬
羅浮江上起秋風
黃雲白水兩相照
急管悲絲萬不同
六尺拘縻長役役
四時拋擲太匆匆
征鴻影裏家何在
隱隱瓊雲三兩峰

Ngẫu hứng kỳ nhị

Nhất lệ thiên nhai sái đoạn bồng
La Phù giang thượng khởi thu phong
Hoàng vân bạch thuỷ lưỡng tương chiếu
Cấp quản bi ty vạn bất đồng
Lục xích câu my trường dịch dịch
Tứ thì phao trịch thái thông thông
Chinh hồng ảnh lý gia hà tại
Ẩn ẩn Quỳnh vân tam lưỡng phong

Nguyễn Du

Ngẫu hứng kỳ hai

Bồng đứt bên trời lệ thấm rơi
La Phù trên sóng gió thu khơi
Mây vàng nước trắng chung đôi chiếu
Sáo gấp tơ buồn chẳng thuận chơi
Sáu thước cột ràng hoài khổ nhọc
Bốn mùa quăng quật vẫn mau trôi
Xa trong bóng hạc nhà đâu tá
Thấp thoáng mây Quỳnh khóm núi phơi

Leopard dịch.

Đọc tiếp →

Trước rượu

對酒

趺坐閒窗醉眼開
落花無數下蒼苔
生前不盡樽中酒
死後誰澆墓上杯
春色漸遷黃鳥去
年光暗逐白頭來
百期但得終朝醉
世事浮雲真可哀

Đối tửu

Phu toạ nhàn song tuý nhãn khai
Lạc hoa vô số há thương đài
Sinh tiền bất tận tôn trung tửu
Tử hậu thuỳ kiêu mộ thượng bôi
Xuân sắc tiệm thiên hoàng điểu khứ
Niên quang ám trục bạch đầu lai
Bách kỳ đãn đắc chung triêu tuý
Thế sự phù vân chân khả ai

Nguyễn Du

Trước rượu

Mắt say ngồi xếp cạnh song nhàn
Hoa rụng rêu xanh bội cánh dàn
Chung rượu ngày còn ta chẳng cạn
Nấm mồ khi mất chén nào chan
Sắc xuân dần đổi oanh vàng bặt
Cảnh tháng ngầm trôi tóc trắng lan
Trăm tuổi mong ngày say trọn buổi
Việc đời mây nổi luống buồn than

Leopard dịch.

* Nguồn: Ảnh và bài viết về hoa Sưa.

Đọc tiếp →

Làm thay người đi thú lâu năm mong về

代作久戍思歸

關外秋風送笛吹
班超頭白未城歸
十年許國君恩重
千里離家旅夢遲
夜繡榮花身外幻
朝雲名利眼前非
隴阡歲歲瓜田熟
苦盡甘來尚有期

Đại tác cửu thú tư quy

Quan ngoại thu phong tống địch xuy
Ban Siêu đầu bạch vị thành quy
Thập niên hứa quốc quân ân trọng
Thiên lí ly gia lữ mộng trì
Dạ tú vinh hoa thân ngoại huyễn
Triêu vân danh lợi nhãn tiền phi
Lũng thiên tuế tuế qua điền thục
Khổ tận cam lai thượng hữu kì

Nguyễn Du

Làm thay người đi thú lâu năm mong về

Ải ngoài sáo thổi gió thu đưa
Tóc bạc Ban Siêu chửa lại nhà
Báo quốc mười năm ân vẫn nặng
Cách quê vạn dặm mộng còn xa
Gấm đêm phú quý ngoài thân ảo
Mây sớm lợi danh trước mắt qua
Khoảnh ruộng bao mùa dưa chín đỏ
Mong ngày khổ hết khúc vui ca

Leopard dịch.

* Qua điền thục: Liên Xưng và Quản Chi Phủ đi thú đất Quý Châu, khi đi thì mùa dưa chín, hẹn cùng người nhà đến mùa dưa chín năm sau sẽ về (Tả Truyện). Tức là đi thú chỉ một năm. Còn người trong này thì năm nào cũng thấy dưa chín ở bên cạnh nơi đồn trú, nhưng chưa được về.

http://www.hoasontrang.us/vietcothi/index.php?loi=14 Đọc tiếp →

Tạp ngâm

雜吟

踏遍天涯又海涯，
乾坤隨在即為家。
平生不起蒼蠅念，
今古誰同白蟻窩。
寥落壯心虛短劍，
蕭條旅悶對時歌。
閉門不識春深淺，
但見棠藜落盡花。

Tạp ngâm

Đạp biến thiên nha hựu hải nha,
Càn khôn tuỳ tại tức vi gia.
Bình sinh bất khởi thương dăng niệm,
Kim cổ thuỳ đồng bạch nghĩ oa?
Liêu lạc tráng tâm hư đoản kiếm,
Tiêu điều lữ muộn đối thì ca.
Bế môn bất thức xuân thâm thiển,
Đãn kiến đường lê lạc tận hoa.

Nguyễn Du

Tạp ngâm

Góc bể chân mây bước chẳng ngừng
Đất trời đâu đến ấy phòng cung
Nghĩ suy không để ruồi xanh bám
Ăn ở đâu cho kiến trắng chung
Sầu khách tiêu điều ca dễ lắng
Tráng tâm lưu lạc kiếm khôn dùng
Cửa cài không biết xuân còn hết
Chỉ thấy hoa lê rụng kiệt cùng

Leopard dịch.

=============================
* Thương dăng: Ruồi xanh, tức là nhặng.

* Bạch nghĩ: Kiến trắng, tức là mối.

* Đường lê: Pyrus betulaefolia/ Pyrus betulifolia (Pear tree)

Thảo mộc trong cổ văn Việt Nam
http://namkyluctinh.org/a-vantho/vkdien/vkdien-thaomoc.htm

"Đường lê, một cây cao trung bình, tên khoa học là -pyrus betulaefolia họ hoa hồng Rosaceae... "


Đọc tiếp →

Xin ăn

乞食

崚嶒長劍倚青天，
輾轉泥塗三十年。
文字何曾為我用，
饑寒不覺受人憐。

Khất thực

Lăng tằng trường kiếm ỷ thanh thiên
Triển chuyển nê đồ tam thập niên
Văn tự hà tằng vi ngã dụng
Cơ hàn bất giác thụ nhân liên

Nguyễn Du

Xin ăn

Kiếm tựa trời xanh chót mấy từng
Ba mươi năm lẻ lấm bùn sương
Văn chương giúp ích nào đâu thấy
Bất giác cơ hàn chịu kẻ thương

Leopard dịch.

=========================
http://www.oocities.com/songvietgiang/bachanh.html

http://thohanviet.tripod.com/ Đọc tiếp →

Mộ Sở Bá Vương kỳ II

楚霸王墓其二

路旁片石獨崢嶸
不是烏江是魯城
及識敗亡非戰罪
空勞智力與天爭
古今無那英雄淚
風雨猶聞叱吒聲
寂寂二時無埽祭
春來虞草自叢生

Sở Bá Vương mộ kỳ nhị

Lộ bàng phiến thạch độc tranh vanh
Bất thị Ô Giang thị Lỗ Thành
Cập thức bại vong phi chiến tội
Không lao trí lực dữ thiên tranh
Cổ kim vô nả anh hùng lệ
Phong vũ do văn sất trá thanh
Tịch tịch nhị thì vô tảo tế
Xuân lai Ngu thảo tự tùng sanh

Nguyễn Du

Mộ Sở Bá Vương kỳ II

Một phiến chon von dựng cạnh đường
Lỗ Thành tống táng chẳng Ô Giang
Mới hay vong bại nào quân tội
Hoài dốc sức tâm chống hóa công
Mưa gió còn vang lời thét hận
Cổ kim chưa hết lệ anh hùng
Hai mùa vắng lặng không thăm viếng
Xuân tới cỏ Ngu mọc khắp vùng

Leopard dịch.

===============================
* Tài liệu tham khảo: (lần lần)

Cổ đại Hán ngữ ngữ pháp
http://www.hoasontrang.us/phorum/showthread.php?5428-Cổ-đại-Hán-ngữ-ngữ-pháp

Tóm tắt ngữ pháp Hán ngữ cổ đại
Vietsciences- Lê Anh Minh 27/05/2006
http://vietsciences.free.fr/sinhngu/hannom/tomtatnguphaphanngucodai.htm

Đọc tiếp →

Ngẫu hứng tiết Thanh Minh

Thanh Minh ngẫu hứng

Đông phong trú dạ động giang thành
Nhân tự bi thê thảo tự thanh
Xuân nhật hữu thân phi thiếu tráng
Thiên nhai vô tửu đối Thanh minh
Thôn ca sơ học tang ma ngữ
Dã khốc thời văn chiến phạt thanh
Khách xá hàm sầu dĩ vô hạn
Mạc giao mao thảo cận giai sinh

Nguyễn Du, Thanh Hiên thi tập.

Ngẫu hứng tiết Thanh Minh

Gió đông sớm tối lộng bên thành
Người cứ buồn thương cỏ cứ xanh
Xuân đến nào thân thời trẻ khỏe
Trời bên không rượu tiết Thanh Minh
Câu ca trong xóm hay canh cửi
Tiếng khóc ngoài đồng tưởng chiến tranh
Quán trọ ôm sầu khôn kể xiết
Gần thềm chớ để cỏ leo quanh

Đông A dịch. Đọc tiếp →

Cảm xúc đầu thu kỳ II

Sơ thu cảm hứng (II)

Giang thượng tây phong mộc diệp hy
Hàn thiền chung nhật táo cao chi
Kỳ trung tự hữu thanh thương điệu (1)
Bất thị sầu nhân bất hứa tri

Nguyễn Du

Cảm hứng đầu thu (II)

Gió thổi trên sông lá lắt lay

Cành cao ve lạnh suốt hôm rầy

Vì chưng tiếng có thanh thương điệu

Chẳng phải người buồn chẳng biết thay

Leopard dịch.

(1) Thanh thương điệu: Âm điệu buồn nhất trong ngũ âm của nhạc cổ.

* http://thohanviet.tripod.com/

----------------------

初秋感興其二

江上西風木葉稀
寒蟬終日噪高枝
其中自有清商調
不是愁人不許知

阮攸


Đọc tiếp →

Trăng non

初月

吸得陽光纔上天，
初三初四未團圓。
嫦娥妝鏡微開匣，
壯士彎弓不上弦。
千里關山無改色，
一庭霜露共愁眠。
徘徊正憶鴻山夜，
卻在羅浮江水邊。

Sơ nguyệt

Hấp đắc dương quang tài thướng thiên,
Sơ tam sơ tứ vị đoàn viên.
Thường Nga trang kính vi khai hạp,
Tráng sĩ loan cung bất thướng huyền.
Thiên lý quan san vô cải sắc,
Nhất đình sương lộ cộng sầu miên.
Bồi hồi chính ức Hồng sơn dạ,
Khước tại La Phù giang thuỷ biên.

Nguyễn Du

Trăng non

Hớp chút ánh dương mới ló mày
Mùng ba mùng bốn chẳng tròn đầy
Hằng Nga gương điểm hơi xô nắp
Tráng sĩ cung giương chửa kéo dây
Ngàn dặm quan san không sắc đổi
Một sân sương móc giấc sầu bày
Bồi hồi ngay nhớ đêm Hồng Lĩnh
Giờ bến La Phù lại ở đây

Đông A dịch

* http://thohanviet.tripod.com/ Đọc tiếp →